Շահան Շահնուր. մաս Ա.

Հատուածներ Աւագ ուրբաթ գրութենէն

(«Զուարթնոց» պարբերաթերթ գրականութեան եւ գեղարուեստի,  Յուլիս 1930)

 Այս որքա´ն պառաւ, այս որքա´ն տգեղութիւն։ «Փա´ռք քեզ Տէր… փրկեա´ զանձն իմ Տէր… մոմը պզտիկ է, մեծ մը տուր»։ Անզսպելի փափաքը ունիմ խնդալու, քահ քահ խնդալու. ես բնաւ չեմ ախորժիր opéra-comique-էն եւ ոչինչ այնքան կը նմանի opéra-comique-ի՝ որքան եկեղեցին։ […] պռաւօ´, ապրի´ք աղջիկներ, ես ձեր զմայլելի աչուկները սիրեմ, պաշտեմ ձեր հասակը, պիտի չզղջամ եկեղեցի եկած ըլլալուս համար, եւ ըսել թէ հայ աղջիկները տգեղ են, կ’ըսեն, մինչդեռ դուք … պռռռ. ռուս են եղեր. կը մեկնին, մեկնեցան:

Պառաւներու այս անախորժ կոյտը ճշմարիտ պատկերն է հայութեան, ծովէ ծով նետուած հայութեան։ Նայէ΄ հոս եթէ կ’ուզես բոլորս մէկ տեսնել։

«Կապիկը եթէ իրեն համար Աստուած մը երեւակայէր, անոր կապիկի դիմագիծ պիտի տար». նմանապէս հայն ալ իր Աստուծուն տուաւ իր դիմագիծը, ու ան եղաւ քիթիփիոս Աստուած։ Քրիստոնեայ աստուածներուն ամենէն անկարը, ամենէն անարիւնը, ամենէն վատոյժը, ճիշդ այս ժողովուրդին պէս։

Յանուն Հօր եւ Որդւոյ, յանուն իմացականութեան եւ յանուն սրտին, յանուն միտքին եւ սէրին։ Ո´վ դուք, տաղտկալի ըլլալու չափ անվերջանալի սերունդները հին հայոց, ո՞ւր է ձեր միտքը, ո՞ւր է ձեր սիրտը։ Իմ առջեւս կը կանգնիք ձեռքերնիդ պարա՞պ, դո´ւրս, դո´ւրս պարտուածները, դո´ւրս անկարները։ Եւ դո´ւն, երէկի սերունդ, ջարդուած սերունդ, կ’ուրանամ քե´զ ալ։ Բացի ձեր մէջը գտնուող մէկ քանի կոյս արուեստագէտներէ, դուք չէիք կրնար չջարդուիլ ո´վ ապրիլ 11-եաններ։ Դուք պէ´տք է որ ջարդուէիք, քանի որ ամէն բան ըրիք ատոր համար: Կարելի է եւ պէտք է ձեզ գթալ, բայց չեմ կրնար սիրել ձեզ։ Գիտեմ թէ ձենէ շատեր եւ շատեր (գրեթէ բոլորդ) բարի նպատակներով տոգորուած էիք, բարի կամեցողութիւն ունէիք երբեմն եւ կը սիրէիք Հայը: Բայց ատիկա բան մը  չ’արդարացներ: Այն որ ազգի մը ճակատագրին հետ կը խաղայ, այն որ ժողովուրդի մը պատասխանատուութիւնը վրան կ’առնէ, ան կրնայ անբարոյական ըլլալ, կրնայ սրիկայ ըլլալ, կրնայ վատ ըլլալ, բայց պէտք է որ միտք ունենայ եւ յաջողի: Վայրենի անասուններն ալ լաւ զգացումներով են տոգորուած երբոր ուրիշ կենդանիներ կը բզքտեն: Եւ դուք մեզ բզքտեցիք։

Ո´վ քիթիփիոս Աստուածը հայերուն, նայէ´սա պառաւներուն: Անոնք անդադար խաչ կը հանեն պատկերի մը առջեւ որ խաչելութենէ մը աւելի carte d’identitéի կը նմանի: Կը բաւէ΄, կը բաւէ΄ որքան որ անոնք սեւեր հագան եւ գլուխնին ծռած աղօթեցին: Զանոնք վերածէ կատաղութեամբ լեցուն թշուառականներու, ատելութիւն, կիրք, բայց մանաւանդ յուսահատութիւն տուր անոնց: Եթէ չունիս, ես քեզի կու տամ, բա΄ց ձեռքերդ. ես ունիմ պէտք եղածէն աւելի. բա´ց տոպրակներդ . տե´ս կը ճզմուիմ անոնց բեռանը տակ. ես այնքա´ն ունիմ ատելութիւն, ես այնքա´ն, այնքա´ն ունիմ յուսահատութիւն.

Ես 
Ես 
Ես 
Միս մինակ։
Գարո΄ւն, գարո΄ւն … միս մինակ …